Lễ hội đua bò Bảy Núi: Thời gian, thể lệ và nét đặc sắc trong văn hóa đua bò

Lễ hội đua bò Bảy Núi mang đậm nét bản sắc văn hóa dân gian, bởi bò kéo bừa là một đặc trưng truyền thống, là vẻ đẹp trong sinh hoạt văn hóa và cũng là môn thể thao độc đáo của người dân ở vùng Bảy Núi, An Giang.

Lễ hội đua bò Bảy Núi là gì?

Lễ hội đua bò Bảy Núi là một nét đẹp văn hóa của người Khmer, Nam bộ. Tại đây, những chú bò sẽ phải gắng hết sức đua với nhau nhau dọc các bờ ruộng, và phía sau là những người nông dân với nhiệm vụ chỉ huy chú bò đua của mình.

Được coi là một trong những sự kiện vô cùng hấp dẫn và có ý nghĩa to lớn đối với đồng bào Khmer ở Nam bộ trong chuỗi sự kiện mừng Tết Dolta tại vùng Bảy Núi tỉnh An Giang, lễ hội đua bò hứa hẹn sẽ thu hút rất nhiều du khách từ khắp mọi nơi về tham dự.

Lễ hội có từ rất lâu, bắt nguồn từ phong trào đua bò trong phum sóc để chọn ra đôi bò khỏe nhất phục vụ sản xuất. Một điều khá thú vị là chỉ tổ chức được tại vùng Bảy Núi vì nơi đây ruộng có cát cứng, không bị lún nên bò chạy mạnh chân và nhanh hơn. Thể thức đua bò cũng khá lạ so với các môn đua khác khi mỗi lần đua chỉ có 2 đôi bò chạy thi với nhau để chọn một đôi vào vòng trong.

le-hoi-dua-bo-bay-nui

Có 2 thể loại đua bò của người dân Khmer:

  • Đua bò kéo xe trên lộ đất – trên lộ đất
  • Đùa bò kéo cày bừa – trên nền ruộng

Ngày xưa, mỗi khi tới mùa vụ trồng lúa hay nông sản, những người thuộc dân tộc thiểu số Khmer ở vùng tịnh Biên – Tri Tôn lại bắt đầu tổ chức lễ hội đua bò, nhằm cầu mong một mùa vụ thuận lợi và bội thu. Nhất là vào mùa gặt (mùa khô) thường sẽ có đua xe bò (một chiếc xe có lắp bánh nhỏ được hai bò kéo) trên đường đất. Vào mùa cấy (mùa mưa) sẽ là đua bò kéo bừa trên nền ruộng

Hàng năm, cứ vào mùa cấy lại có rất nhiều những người nông dân Khmer từ các phum, sóc kéo cày tới tụ tập để giúp chùa làm ruộng. Vào lúc ấy, họ lại mang những đôi bò của mình ra đua để giải trí trong lúc làm việc. Lâu dần nó trở thành thông lệ và được chính Sư cả trong chùa đứng ra tổ chức làm trọng tài, người chiến thắng sẽ nhận được những phần thưởng đặc biệt. Từ đó, Đua bò Bảy Núi trở thành lễ hội thường niên được diễn ra hàng năm của người dân dân tộc này.

Thời gian tổ chức Lễ hội đua bò Bảy Núi

Lễ hội đua bò bảy núi được tổ chức cùng với lễ hội Đôn ta ( Dolta – lễ cúng ông bà), 29-8 đến mùng 1-9 âm lịch (nếu tháng thiếu thì từ 29-8 đến mùng 2-9 âm lịch)

le-hoi-dua-bo-bay-nui

Thể lệ Lễ hội đua bò Bảy Núi

Trước khi tham dự, những người tham dự sẽ lựa chọn từng đôi bò với nhau, hay là bốc thăm và thỏa thuận với một số quy định cụ thể, cần thiết như ai sẽ đi trước, ai sẽ đi sau… Nhưng hư ta thường thấy, những đôi đi sau sẽ có lợi thế hơn. Trong quá trình đua, đô bò bào chạy lệch ra khỏi vạch được đua thì sẽ lập tức bị loại. Còn nếu đôi bò chạy sau giẫm được lên giàn bừa của đôi bò đi trước thì sẽ giành được phần thắng. Những người điều khiển bò phải đi đứng thật chắc chắn và vững chãi mới có thể làm tốt, bởi nếu không sẽ rất dễ bị ngã hoặc văng ra khỏi giàn bừa của mình, như vậy cũng sẽ bị xử thua trong cuộc thi.

le-hoi-dua-bo-bay-nui

Khi đua, từng đôi bò sẽ được ách vào một chiếc bừa đặc biệt. gọng bừa sẽ là bàn đạp gồm ột tấm gỗ rộng khoảng 30cm, dài 90cm. Bên dưới chính là răng bừa, người điều khiển bò sẽ cầm roi mây hoặc khúc gỗ tròn, vừa tay, đầu có tra cây đinh nhọn – được gọi là cây xà-lul. Khi cuộc đua bắt đầu, lệnh xuất phát của trọng tài được phát, người điều khiển sẽ chích mạnh cây xà-lul vào mông con bò, vì bị đau nên bò sẽ chạy nhanh về phía trước. Điều đang nói ở đây là người điều khiển phải chích đều cả 2 bò, như vậy vận tốc mới đạt được mức tối đa, cuộc đua mới thực sự hấp dẫn và quyết liệt hơn. Đua bò cũng giống với đua ngựa, ai về tới đích trước là thắng, chỉ khác là đua ngựa thì người điều khiển một con, còn đua bò thì tận 2 con, nên sự khó khăn cũng cao hơn.

Bò đua – lựa chọn và chăm sóc

Bò đua là yếu tố vô cùng quan trọng trong việc quyết định thắng thua. Chính vì thế mà việc nuôi dưỡng bò đua và huấn luyện bò đua là điều vô cùng quan trọng, nên nó ngày càng một chuyên nghiệp hơn.

Những con bò đua phải là giống bò trắng địa phương vùng Tây Nam bộ, có những con nặng tới gần 1 tấn và thật sự quen với việc kéo cày trên ruộng. Người chơi phải lựa chọn cũng như có chế độ ăn chăm sóc cực kì khắt khe, nhất là trong thời gian cuộc đua sắp bắt đầu.

Sự khôn khéo của những nài bò là điều khiển sao cho ngay vòng thứ nhất cặp bò làm quen được với vòng đua, vòng thứ 2 thì cặp bò chạy nước rút thật nhanh chóng về đích. Sự ăn thua ở trong cuộc thi đấu chỉ mang tính tương đối, mục tiêu tối cao của các nài bò là mang tới hội thi không khí náo nhiệt ở trên đường đua, khoe vẻ đẹp hình thể và sức mạnh của cặp bò mà mình đã tốn rất nhiều công chăm sóc huấn luyện, đồng thời cũng đến hội thi để giao lưu với các chủ bò khác trong vùng.

Nét đặc sắc trong văn hóa ở Lễ hội đua bò Bảy Núi

le-hoi-dua-bo-bay-nui-3

Cũng như lễ hội chọi trâu ở Hài Phòng, lễ hội đua bò Bảy Núi cũng mang tính đại diện cho cả tinh thần lẫn khí phách của người Khmer Nam bộ gắn liền với văn minh lúa nước. Nếu lễ hội mà bị tận dụng cho những chiến dịch quảng cáo, hoặc tổ chức ở quy mô lớn và chuyên nghiệp hơn, hoặc biến tướng thành công cụ để cá độ thì lễ hội sẽ dần bị mất đi những giá trị, mất đi nét mộc mạc mà vốn dĩ có sẵn của những người dân nơi đây.

Ý thức được sự nguy hiểm đó, các cơ quan chức năng và chính quyền nơi đây đã phối hợp với những trụ trì, Sư cả ở các ngôi chùa quyết tâm đưa lễ hội trở thành đặc tính dân gian, không được thay đổi. Không những thế, một số nhà sử dụng, nhà nghiên cứu văn hóa đã trực tiếp tham gia tổ chức, nhằm góp phần điều chỉnh và giảm bớt các yếu tố màu mè, khoa trương không cần thiết, để giúp cho lễ hội đua bò Bảy Núi trở lại như hồi nguyên sơ và đầy bản sắc dân gian, mang tính giải trí cao và đảm bảo khí chất cũng như tính nhân văn của nơi đây.

Bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *